Fibromyalgie staat vooral bekend om chronische pijn en extreme vermoeidheid. Daarnaast ervaren mensen met fibromyalgie helaas nog tal van anderen klachten zoals dissociatie. Een vreemd gevoel waarbij je je losgekoppeld voelt van je lichaam, je omgeving en soms zelfs van de tijd.
Bij fibromyalgie is dissociatie een bekend, maar vaak onderbelicht verschijnsel dat kan optreden als reactie op chronische pijn en overprikkeling. Zelf heb ik er ook met enige regelmaat last van. Het uit zich vaak in brain fog (hersenmist), een wazig/afwezig gevoel of het gevoel hebben dat je losgekoppeld bent van je eigen lichaam of omgeving. Zelf heb ik er vooral last van als ik al erg vermoeid ben, veel pijn heb in mijn lijf en/of ik ergens ben waar er teveel prikkels binnen komen.
.
Wat is dissociatie?
Dissociatie is een beschermingsmechanisme van het lichaam en de hersenen. Bij overbelasting, stress of pijn kunnen je hersenen als het ware een stapje terug doen. Het is een verstoring en/of onderbreking van het normale psychisch functioneren, wat onder andere van invloed is op het denken, emoties, geheugen, bewustzijn, lichaamsbeleving, motorische controle en gedrag.
Hierbij kun je het gevoel hebben dat je op de automatische piloot leeft, je omgeving als onwerkelijk of ‘mistig’ ervaren, moeite hebben om gesprekken te volgen, tijd kwijt zijn of je slecht kunnen herinneren wat je hebt gedaan, je emotioneel vlak of afstandelijk voelen en het gevoel hebben alsof je naar jezelf kijkt van buitenaf.
.
Waarom komt dissociatie voor bij fibromyalgie?
Fibromyalgie is helaas meer dan alleen pijn. Het zenuwstelsel staat voortdurend in een verhoogde staat van alertheid. Chronische pijn, slaapproblemen, vermoeidheid en stress vragen ontzettend veel van lichaam en geest. Daardoor kunnen de hersenen overprikkeld raken.
Mogelijke oorzaken van dissociatieve gevoelens bij fibromyalgie zijn:
Langdurige pijn en uitputtinge
Chronische stress
Overprikkeling door geluiden, drukte of emoties
Slechte slaapkwaliteit
Angst of paniekaanvallen
Traumatische ervaringen uit het verleden kunnen bij sommige mensen een rol spelen
Dissociatie is een beschermingsmechanisme waarmee je zenuwstelsel probeert om te gaan met een ‘overload’ aan informatie en/of prikkels. Omdat het zenuwstelsel bij fibromyalgie overgevoelig is, kunnen de hersenen bijvoorbeeld overbelast raken door constante pijnsignalen. Dissociatie werkt dan als een soort beschermende uitschakeling van het bewustzijn om de stress of pijn draaglijk te houden.
Dit uit zich vaak in de volgende klachten:
Brain fog (hersenmist): moeite met concentreren, vergeetachtigheid en niet op woorden kunnen komen.
Derealisatie/depersonalisatie: de wereld om je heen voelt onwerkelijk of vreemd aan, of je kijkt naar jezelf van buitenaf.
Verminder bewustzijn: automatisch handelen of wegdromen, verlies van besef van tijd of omgeving.
Geheugenverlies (dissociatieve amnesie): gaten in je geheugen.
Wat kun je doen bij dissociatie?
Het is belangrijk om te leren hoe je jezelf kunt aarden en je zenuwstelsel tot rust kunt brengen.
Aardingsoefeningen: breng je aandacht terug naar het hier en nu door te focussen op je zintuigen (dingen benoemen die je ziet of voelt bijvoorbeeld).
Sensorische prikkels: gebruik koude prikkels (ijs) of diepe ademhalingsoefeningen om het zenuwstelsel tot rust te brengen.
Rust en regelmaat: verminder overprikkeling door je dag in te delen met voldoende rustmomenten.
Erkenning: het kan helpen om te praten met lotgenoten of hulpverleners.
.
Fibromist of dissociatie?
Bij fibromyalgie heb je vaak te maken met fibromist (ook wel brain fog). Fibromist en dissociatie lijken veel op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Fibromist zorgt vooral voor:
Vergeetachtigheid
Concentratieproblemen
Moeite met woorden vinden
Mentale traagheid
Dissociatie gaat meer over:
Een gevoel van onwerkelijkheid
Afstand voelen tot jezelf of je omgeving
Emotionele afvlakking
Het idee hebben dat je ‘er niet bent’
Alsof je naar jezelf kijkt van buitenaf
Beiden kunnen overigens tegelijkertijd voorkomen.
.
Wat kun je doen als je dissociatie ervaart?
Herken de signalen: merk je dat je afwezig raakt? Besef dat dit een reactie van je lichaam kan zijn op overbelasting.
Zorg voor voldoende rust: mensen met fibromyalgie hebben vaak de neiging om over hun grenzen heen te gaan. Regelmatige rustmomenten kunnen helpen om overprikkeling te voorkomen.
Gebruik grounding-technieken: ga met je aandacht terug naar het hier en nu of doe ademhalingsoefeningen.
Houd een dagboek bij: schrijf op wanneer de klachten optreden. Misschien ontdek je een verband met stress, vermoeidheid, drukke dagen of te weinig slaap.
Bespreek het met een arts: dissociatie kan voorkomen bij fibromyalgie, maar het is belangrijk om andere oorzaken uit te sluiten. Bespreek je klachten daarom met een arts of behandelaar, zeker wanneer ze regelmatig voorkomen of verergeren.
.
Je bent niet de enige
Veel mensen met fibromyalgie ervaren periodes waarin ze zich βniet helemaal aanwezigβ voelen. Dat kan verwarrend en soms beangstigend zijn. Toch zijn deze gevoelens vaak een signaal dat lichaam en geest overbelast/overprikkeld zijn. Door beter naar je grenzen te leren luisteren en hulp te zoeken wanneer nodig, kun je leren deze klachten beter te herkennen en ermee om te gaan.
Herken jij jezelf in dissociatie?
Dat is een symptoom dat ik nog niet wist. Heb wel wat ervaring met fibro door familieleden maar deze wist ik dus niet. Het is in ieder geval ook iets dat voor de buitenwereld moeilijk vast te stellen is.
Er komt helaas heel veel bij kijken dan ‘alleen pijn’. Is ook moeilijk voor de buitenwereld om vast te stellen, dat geldt evengoed voor de pijn en vermoeidheid.
Dit symptoom had ik nog nooit van gehoord
Maar als ik het zo lees best heftig
En voor buitenwereld wellicht moeilijk mee om te gaan en zal ook lijden tot onbegrip
Ja, fibromyalgie leidt sowieso tot veel onbegrip vind ik, omdat je het niet aan de buitenkant ziet. Dat maakt het voor de buitenwereld enorm lastig.
Oei, heel herkenbaar voor mij. Ik had er nog nooit van gehoord maar ik herken mijzelf er zeker in.
Dit symptoom ken ik zelf goed. Wist alleen de naam niet, maar zeker wel herkenbaar.
Goed omschreven in je blogpost.